Betoog NRK rapport RES 1.0
Laat ik het eens omdraaien.
De vraag is vandaag niet alleen of het goed gaat met de energietransitie.
De vraag is: wie heeft hier eigenlijk de regie?
Want het doel kennen we allemaal. Schone energie, minder afhankelijkheid, en dat op een manier die eerlijk is en waar inwoners iets over te zeggen hebben. Maar als je dit rapport leest, zie je dat het daar in de praktijk misgaat.
Inwoners worden nog steeds nauwelijks betrokken. Participatie is er wel, maar vooral op papier. En de rol van stakeholders en inwoners is gewoon hetzelfde gebleven. Sterker nog, de stakeholders uit de RES 1.0 zitten nu gewoon aan dezelfde tafel in de FET. Er is dus niets veranderd. En dat merk je.
Want mensen doen wel mee. Ze spreken in, ze organiseren zich, ze denken mee. Er komen zelfs moties vanuit deze Staten die dat ondersteunen. Maar als het erop aankomt, verandert er weinig.
Dat is precies wat we hebben gezien bij de energiecoöperaties en de dorpsmolens. Initiatieven van onderop, mensen die verantwoordelijkheid willen nemen, draagvlak in de dorpen. Precies wat we nodig hebben. En toch loopt het vast. En dan zeggen we: de participatie was goed, alleen de uitkomst viel tegen.
Voorzitter, dan gaat er iets mis. Want participatie is geen vinkje wat je kan zetten bij: we hebben geluisterd, dus het is goed, vinkje en klaar. Participatie betekent dat je serieus kijkt wat je met die inbreng doet. En dat gebeurt nu onvoldoende.
Maar, en dat zeg ik er ook eerlijk bij, het is te makkelijk om alleen naar GS te kijken.
Er is in 2023 door het college bewust besloten om geen RES 2.0 te maken. Geen nieuw moment om keuzes te maken, geen moment om bij te sturen, geen moment om participatie beter te organiseren. En die keuze is niet als keuze bij ons neergelegd. Het kwam naar ons toe als een feit. Een feit in een tussenrapportage.
En daarmee hebben wij als Staten ook een moment laten liggen.
Maar het betekent ook iets anders. Als GS dit soort keuzes maakt zonder die als keuze aan PS voor te leggen, dan schuift de rol van deze Staten langzaam naar de achtergrond. Dan worden wij niet meer kaderstellend, maar volgend. En dat is een ontwikkeling die we niet moeten willen.
GS zegt: de participatieverordening is aan Provinciale Staten.
En ze nodigen ons in de bestuurlijke reactie uit om het gesprek te voeren over hoe participatie beter kan.
Voorzitter, daar hebben ze een punt. Maar dat betekent niet dat GS achterover kan leunen. Want uiteindelijk is het hun taak om beleid uit te voeren op een manier die klopt; ook als het gaat om participatie en het serieus nemen van moties.
Dus ja, PS moeten hun rol pakken.
Maar GS moet die van hen ook pakken.
Voorzitter,
Als we willen dat deze energietransitie slaagt, dan moet het anders. Dan moet participatie geen formaliteit zijn, maar onderdeel van hoe we besluiten nemen. Dan moeten lokale initiatieven zoals dorpsmolens niet vastlopen, maar juist worden ondersteund. En dan moeten keuzes gewoon hier besproken worden, in plaats van achteraf als feit te worden gepresenteerd.
Dat vraagt iets van GS.
Maar dat vraagt ook iets van ons.
Voorzitter, participatie begint niet bij luisteren, maar bij wat je daarna doet, en daar gaat het nu mis.